Wanneer macht machtsmisbruik wordt

Een mens kan macht hebben over een ander mens. Eigenlijk bijzonder als je erover nadenkt. In het dierenrijk is het simpel: de sterkste is de machtigste. Maar wij mensen hebben daar allerlei varianten op bedacht. Zodat je met veel geld of een bepaalde maatschappelijke positie ook macht kan uitoefenen over een ander. Kennelijk zit het dan in de mens… herstel, in een aantal mensen om daar dan weer misbruik van te maken. Dat was de afgelopen weken - na de eerdere #MeToo-affaire - weer zeer actueel en volop in het nieuws. Deze mensen werden dan wel weer met bepaalde dieren vergeleken.

Frans_Macht_Web.jpg

De actualiteit voerde mij terug naar mijn begintijd in de letselschade. In de jaren 80 van de vorige eeuw had een Brabantse boer zijn boerenknecht jarenlang onder mensonterende omstandigheden mishandeld en uitgebuit. Niet seksueel – althans, dat is nooit bewezen - maar wel op vele andere vlakken. Dat leidde uiteindelijk tot een angstig, getraumatiseerd en zeer beschadigd mens. Deze zaak is mij altijd zeer bijgebleven. In de jaren 90 kwam de knecht bij Pals en haar huisadvocaat en werd ik betrokken bij de zaak. Je zal begrijpen dat dit geen buitengerechtelijk ‘regelzaakje’ was. In de strafzaak was de boer vrijgesproken wegens onvoldoende bewijs. De civiele procedure ging tot de Hoge Raad en terug.

Samen met mijn patroon gingen wij toen vele zittingsdagen naar Den Bosch. Met name de getuigenverhoren waren zeer indrukwekkend. Ten eerste omdat het onderwerp zeer beladen was. Bedenk daarbij dat een aannemelijk te maken stelling was dat de knecht soms werd geknipt met een heggenschaar. Daarbij bleven de stukken hoofdhuid plakken aan de schaar. Ten tweede omdat er niets onzekerder is dan de daadwerkelijke verklaring van een getuige. Je weet nooit wat er op het moment suprême uitkomt. Zo leerde ik dat je zo weinig mogelijk vragen moet stellen als je niet zeker weet wat de getuige gaat verklaren. Fanatiek als ik toen al was, was de verleiding groot om de getuigen à decharge eens stevig aan de tand te voelen. Mijn patroon deed dat wijselijk niet.

Toen zag ik wat macht en machtsmisbruik met mensen kan doen. Zakelijke partners van de boer die puur vanwege zakelijke druk, onzin- en volstrekt tegenstrijdige verklaringen aflegden. Dit om de relatie maar goed te houden want de boer was een vermogend man. De druk op de knecht was zo groot dat hij er tijdens het proces meerdere keren aan onderdoor ging. Hij was op doktersadvies ook bij geen enkele zitting aanwezig geweest.

In deze zaak was het primaire verweer een ‘De Molletje’. De knecht had immers jaren niets gezegd en geen aangifte gedaan. Er zou dus sprake moeten zijn van verjaring, aldus de raadsman van de boer. Gelukkig kan in het civiele recht een beroep op verjaring naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn. Zo ook in deze zaak. De druk en angst kunnen zo groot zijn dat iemand zich gewoonweg niet uit een dergelijke situatie kan bevrijden. Dat begreep de rechter. De civiele procedure leidde uiteindelijk tot een schadevergoeding voor de knecht.

Hoe het nu met de knecht gaat, weet ik niet. Ik vind dat jammer. Ik vrees echter dat als ik weer contact zou zoeken dat weer herinneringen naar boven zou halen en dus weer psychische druk bij hem zou opleveren. Ik hoop dat de man ergens anders een rustig leven heeft kunnen opbouwen.

Voel je je hulpeloos omdat een (machts)misbruiker wegens gebrek aan bewijs wordt vrijgesproken of op een andere manier de dans ontspringt? Bel mij gerust. Je gelijk halen in een civiele zaak. Dat ligt dan weer in míjn macht.

Frans de Jong, Letselschadespecialist NIVRE-re